ΕΦΕΤΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
ΕΚΟΥΣΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ
Τμήμα 4ο
Αριθμός απόφασης : 282/ 2026
ΤΟ ΤΡΙΜΕΛΕΣ ΕΦΕΤΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
(τμήμα 4ο)
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές Θεώνη Μπούρη, Πρόεδρο Εφετών, Δημήτριο Καβαλλάρη, Εφέτη – Εισηγητή, Ηλία Σταυρόπουλο Εφέτη και από τη Γραμματέα Σ.Φ.
Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις …………… για να δικάσει την υπόθεση, επί της αίτησης :
ΤΟΥ ΑΙΤΟΥΝΤΟΣ : Του Κοινωφελούς Ιδρύματος με την επωνυμία «………….» που εδρεύει στην ………., με ΑΦΜ …………., Δ.Ο.Υ. ΚΕΦΟΔΕ Αττικής, όπως εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε στο Δικαστήριο, από την πληρεξούσιά του Δικηγόρο Βασιλική Αναγνωστοπούλου.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΟΥΜΕΝΗ: 1) Στο Ελληνικό Δημόσιο, νομίμως εκπροσωπούμενο από τον Υπουργό Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα, ……………. 2) Την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Λειτουργίας- Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών, που εδρεύει στον Πειραιά, ………….., όπως νομίμως εκπροσωπείται, που δεν παραστάθηκαν.
Το αιτούν ζητά να γίνει δεκτή η από 18.3.2025 και με αρ. πρωτ. ΓΑΚ/ΕΑΚ …………./2025 αίτηση του, η συζήτηση της οποίας ορίστηκε για τη συνεδρίαση που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας.
Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης, αφού εκφωνήθηκε από το πινάκιο, η πληρεξούσια Δικηγόρος του αιτούντος αναφέρθηκε στις έγγραφες προτάσεις της.
ΑΦΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣΕ ΤΗ ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ
ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Από τις διατάξεις των άρθρων 1 παρ.1-3 και 10 10 παρ. 1-3 του ν. 4182/2013 (που τέθηκε σε ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 102 εδ. α`, στις 10.11.2013, καταργώντας τον Α.Ν. 2039/1939, οι διατάξεις του οποίου εφαρμόζονται και στις κοινωφελείς περιουσίες που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του, ανεξάρτητα από τον τρόπο σύστασής τους( άρθρο 82 παρ.1), σε συνδυασμό προς εκείνες του άρθρου 109 του Συντάγματος και των άρθρων 108, 110, 121 του ΑΚ, συνάγεται ότι απαγορεύεται η μεταβολή τόσο του κοινωφελούς σκοπού, στον οποίο αναφέρεται η διαθήκη ή η δωρεά και η για τη σύσταση του ιδρύματος απαιτούμενη ιδρυτική πράξη, η οποία έχει, κατά το άρθρο 110 ΑΚ, ως ουσιώδες περιεχόμενο τον σκοπό του ιδρύματος, την αφιέρωση περιουσίας και τον οργανισμό, όσο και οι όροι, που περιλαμβάνονται στις πράξεις αυτές, μεταξύ των οποίων και οι ορισμοί που αφορούν στον τρόπο διοίκησης και διαχείρισης της υπέρ του δημοσίου ή κοινωφελούς σκοπού καταληφθείσας περιουσίας. Κατ` εξαίρεση, όμως, επιτρέπεται η μεταβολή του σκοπού, όπως αυτός ορίζεται στη διαθήκη ή την δωρεά και τον εγκριθέντα δια διατάγματος οργανισμό του ιδρύματος: α) στην περίπτωση κατά την οποία με απόφαση του κατά το άρθρο 825 ΚΠολΔ δικάζοντος, κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, Εφετείου διαπιστωθεί ότι η θέληση του διαθέτη ή του ιδρυτή δεν δύναται να πραγματοποιηθεί, για οποιοδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο περιεχόμενο ή δύναται να πραγματοποιηθεί ή άλλως να ικανοποιηθεί πληρέστερα διά της μεταβολής της εκμετάλλευσης και β) με ειδικό νόμο επιτραπεί η επωφελέστερη αξιοποίηση ή η διάθεση της περιουσίας για άλλο παραπλήσιο κοινωφελή σκοπό. Εξάλλου, όπως συνάγεται από τη γραμματική διατύπωση και το σκοπό της θεσπίσεώς της της διάταξης του άρθρου 825 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή της από το άρθρο 77 παρ.3 ν. 4182/2013, το Εφετείο της Έδρας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η οποία εποπτεύει την κοινωφελή περιουσία, έχει δικαιοδοσία και καθίσταται αποκλειστικά αρμόδιο να κρίνει, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) εάν η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή περιουσίας, για τους αναφερόμενους στο άρθρο 1 του ν. 4182/2013 κοινωφελείς σκοπούς, έχει καταστεί απραγματοποίητη εν όλω ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της, ώστε να πρέπει να επιτραπεί η ικανοποίηση με την αφιερωθείσα περιουσία άλλου συγγενούς και εφικτού κοινωφελούς σκοπού, β) εάν η θέληση του διαθέτη, στο πλαίσιο του ταχθέντος από αυτόν κοινωφελούς σκοπού ή του επιτρεπόμενου κατά την προηγούμενη περίπτωση νέου παρόμοιου εφικτού κοινωφελούς σκοπού, μπορεί να ικανοποιηθεί καλύτερα με τη μεταβολή της εκμετάλλευσης της περιουσίας ή μέρους της, ώστε να αξιοποιηθεί ή να διατεθεί με επωφελέστερο τρόπο και γ) εφόσον ανακύπτει ανάγκη ερμηνείας της διαθήκης λόγω αμφιβολίας ή αμφισβήτησης σχετικά με την εκκαθάριση και γενικά τη διαχείριση της περιουσίας, που έχει καταλειφθεί υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή σχετικά με την εκτέλεση του σκοπού (ΑΠ 1267/2023, ΑΠ 217/2021, ΑΠ 989/2020 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 338/2020 ΝΟΜΟΣ). Η επωφελέστερη αξιοποίηση ή διάθεση της αφιερωθείσας περιουσίας αποτελεί νομική αξιολογική έννοια, η οποία πρέπει να προσδιορίζεται στην αίτηση, ως προς τα προτεινόμενα προς υπαγωγή σε αυτήν πραγματικά περιστατικά, προκειμένου να κριθεί από το δικαστήριο αν αυτά πράγματι την συνιστούν, συγκρινόμενης της προτεινόμενης λύσης προς την ήδη υπάρχουσα κατάσταση εκμετάλλευσής της (βλ. ΑΠ 1355/2017, ΕφΑθ 3006/2023, ΕφΠειρ 354/2020, Eφ Πατρ. 321/2017, ΕφΠατρ 9/2017, ΕφΑνΚρ 42/2016, ΕφΠειρ 512/2015, ΕφΘεσ 1309/2014 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Στην προκείμενη περίπτωση το αιτούν ΝΠΙΔ/Κοινωφελές Ίδρυμα, που συστάθηκε με τις αναφερόμενες διαθήκες του …………….., ζητά με την κρινόμενη αίτησή του να κριθεί, α) ότι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η βούληση του διαθέτη αναφορικά με το προσδιοριζόμενο με το ακίνητο στην αίτηση άκτιστο οικόπεδο που του ανήκει κατά ποσοστό ½ εξ αδιαιρέτου, β) ως τρόπος επωφελέστερης αξιοποίησης αυτού η εκποίησή του και γ) να επιτραπεί η πώληση αυτού από το παρόν Δικαστήριο.
Η αίτηση αυτή, παραδεκτά και αρμοδίως φέρεται ενώπιον του Δικαστηρίου αυτού με τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρ 739, 742 έως 781, 825 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 77 § 3 του Ν. 4182/2013) στην περιφέρεια του οποίου έχει την έδρα της η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, που είναι αρμόδια αρχή κατ’ άρθρα 1 § 4 και 2 § 3 περ. α’ του Ν. 4182/2013, επειδή ο σκοπός της καταλειφθείσας περιουσίας εκπληρώνεται εντός των εδαφικών ορίων αυτής. Για το παραδεκτό αυτής, κατά τη διάταξη του άρθρου 10 § 4 ν. 4182/2013, αντίγραφό της έχει επιδοθεί νομίμως και εμπροθέσμως στο Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου, που είναι η αρμόδια Αρχή, αλλά και στο Ελληνικό Δημόσιο (βλ. …./21.3.2025 και ……./21.3.2025 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Εφετείο Αθηνών ……). Περίληψη του δικογράφου έχει αναρτηθεί και παραμένει αναρτημένη στην ιστοσελίδα της άνω Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η ίδια δε περίληψη έχει τοιχοκολληθεί στο κατάστημα της έδρας της ως άνω Αποκεντρωμένης Διοίκησης (με αρ. πρωτ. ……/5-11-2025 Βεβαίωση της άνω αρμόδιας αρχής, το από 16/7/2025 αποδεικτικό ανάρτησης και την εκτύπωση της ηλεκτρονικής σελίδας “ΔΙΚΟΓΡΑΦΑ” της άνω Υπηρεσίας). Είναι νόμιμη, καθώς στηρίζεται στις διατάξεις των άρθρων 10 §§ 2,3 και 24 του ν. 4182/2013, ώστε πρέπει να ερευνηθεί ως προς την ουσιαστική της βασιμότητα.
Από την ένορκη κατάθεση της μάρτυρος, που εξετάστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου αυτού και περιέχεται στα πρακτικά της δημόσιας συνεδρίασης αυτού και όλα τα νομίμως προσκομιζόμενα και επικαλούμενα έγγραφα που προσκομίζει το αιτούν, αποδεικνύονται τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά : Το αιτούν Κοινωφελές Ίδρυμα, με την επωνυμία «………….., συστάθηκε από τον ……………, καταγόμενο από τα …………, με τις από 24/03/1975 και 14.6.1981 Ιδιόγραφες Διαθήκες του, που δημοσιεύθηκαν με τα ……. και …./2103-1986 πρακτικά του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, αντίστοιχα. Η έγκριση της σύστασης αυτού έγινε με το π.δ. από 19-6-1992 που δημοσιεύθηκε στην ΕΦτΚ, Φ.Ε.Κ. τεύχος Β 430/3-7-1992, με το οποίο κυρώθηκε ταυτόχρονα και ο ισχύων Οργανισμός Ιδρύματος. ¨Έδρα του Ιδρύματος είναι τα …. της νήσου ….. και σκοπός αυτού : α) η χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων σε οικονομικά αδύνατους κατοίκους της Κοινότητας ……… για επικουρική ιατρική ή νοσοκομειακή περίθαλψη, β) η χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων σε οικονομικά αδύνατους μαθητές Κοινότητας ………… προς αποπεράτωση των σπουδών τους στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, γ) χορήγηση κατ’ έτος υποτροφίας σε άριστο απόφοιτο Λυκείου ….., καταγόμενο από την Κοινότητα …………., για σπουδές σε Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα ή σε Τεχνικές Σχολές Ανώτερης Εκπαίδευσης της ημεδαπής, δ) η κατασκευή έργων κοινής ωφελείας στην κτηματική περιφέρεια της Κοινότητας ……, τα οποία θα κρίνονται ως αναγκαία για την βελτίωση της διαβίωσης των κατοίκων της Κοινότητας αυτής, όπως επισκευή, ανακατασκευή ή διαμόρφωση κοινοτικών οδών, κατασκευή δικτύου ύδρευσης κ.λπ. Επίσης δύναται το Ίδρυμα να συμμετέχει στις δαπάνες συντήρησης, βελτίωσης ή επέκτασης της οδού ………….., ως αναφέρεται λεπτομερώς στις ανωτέρω διαθήκες και ε) η συντήρηση, επισκευή ή βελτίωση των Ιερών Ναών και Παρεκκλησίων της Κοινότητας …………… Κατά το άρθρο 3 παρ. 2 του άνω Οργανισμού – συστατικής πράξης, πόροι του Ιδρύματος είναι τα εισοδήματα από την εκμετάλλευση των περιουσιακών του στοιχείων, οι τόκοι από τις καταθέσεις τους στις Τράπεζας και οι χρηματικές παροχές ή επιχορηγήσεις καθώς και κληροδοσίες και δωρεές οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου. Στο ίδιο άρθρο (3 παρ.1) καταγράφονται τα περιουσιακά στοιχεία αυτού, σύμφωνα δε με την περ. Θ’ η περιουσία αυτή τελεί υπό τον όρο του αναπαλλοτρίωτου στο διηνεκές και μόνο τα εισοδήματα από αυτή θα διατίθενται για τους σκοπούς του Ιδρύματος. Μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων του άνω Ιδρύματος, (περ. Ε) περιλαμβάνεται και ποσοστό ½ εξ’ αδιαιρέτου ενός γεωτεμαχίου συνολικής έκτασης 287,50 τ.μ., κατά τον τίτλο κτήσης, κείμενο στην πρώην Κοινότητα ….. Αττικής, ήδη Δ. Κοινότητα ….. Δήμου ….. (στη θέση …………….) επί της οδού ……….όπως τούτο εμφαίνεται στο κατά τον τίτλο κτήσης, από 13/12/1967 τοπογραφικό διάγραμμα του Πολιτικού Μηχανικού …………… και λεπτομερώς περιγράφεται στο υπ’ αριθμ. ………./28-7-1969 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών …………, που μεταγράφηκε νόμιμα. Το ακίνητο αυτό έχει λάβει ΚΑΕΚ ………., κατά νεώτερη καταμέτρηση έχει επιφάνεια 281 τ.μ. και είναι άρτιο και οικοδομήσιμο κατά παρέκκλιση, σύμφωνα με το από Ιουνίου 2018 τοπογραφικό διάγραμμα της διπλωματούχου αγρονόμου τοπογράφου μηχανικού ……………. Το δε αιτούν έχει καταστεί πλήρες συγκύριο, κατά το άνω ποσοστό εξ αδιαιρέτου, μετά το θάνατο της συζύγου του διαθέτη ¨…., (βλ. την με με αρ. … τόμος …../10.9.2018 ληξιαρχική πράξη θανάτου του Δήμου Αθηναίων) που είχε την επικαρπία όλων των ακινήτων. Με βάση την από Ιουλίου 2022 έκθεση εκτίμησης της Ορκωτής Εκτιμήτριας ……………, το όλο οικόπεδο έχει αγοραία αξία 107.000 € και η αξία του ποσοστού ½ εξ αδιαιρέτου αυτού ανέρχεται σε 48.000 €, λόγω απομείωσης της αξίας αυτού κατά 10%. Η αξιοποίηση του ακινήτου αυτού δεν είναι δυνατή από το παρόν Ίδρυμα, καθώς έχει τριγωνικό σχήμα και μικρό συντελεστή δόμησης (0,4), ώστε, με δεδομένο ότι το Ίδρυμα είναι συγκύριο σε ποσοστό ½ εξ αδιαιρέτου αυτού, δεν είναι συμφέρουσα η ανοικοδόμησή του, καθώς είναι δυνατή η ανέγερση μόνο διώροφης οικίας με εμβαδό 112 τμ. Επομένως, η βούληση του διαθέτη και ο σκοπός της σύστασης του άνω Ιδρύματος έχει καταστεί ανέφικτος, ως προς το συγκεκριμένο ακίνητο, το οποίο παραμένει ανενεργό και αναξιοποίητο. Μοναδικός τρόπος αξιοποίησής του είναι η εκποίηση – πώλησή του, στην οποία συμφωνούν και οι λοιποί συγκύριοι του ακινήτου, με την οποία το αιτούν θα εξεύρει τα αναγκαία χρηματικά μέσα για την ανακαίνιση οριζοντίων ιδιοκτησιών διαμερισμάτων αυτού και ιδίως διαμερίσματος 170 τ.μ., κειμένου στην οδό ………, στην Αθήνα και θα αποκτήσει περισσότερα ταμειακά διαθέσιμα. Η περιουσία του Ιδρύματος αποτιμάται σε 1.635.315,36 € (αντικειμενική αξία κατά τον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ), επί της οποίας το παρόν ακίνητο, με βάση την αξία του αντιστοιχεί σε ποσοστό 1,2 %, που σημαίνει ότι με την εκποίησή του δεν θα στερηθεί το αιτούν σημαντικό τμήμα της περιουσίας του. Κατόπιν αυτών, κρίνεται ότι η αίτηση θα πρέπει να γίνει δεκτή ως ουσιαστικά βάσιμη, όπως αναφέρεται στο διατακτικό της παρούσας.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
ΒΕΒΑΙΩΝΕΤΑΙ ότι η βούληση του διαθέτη, …………., σχετικά με το σκοπό της σύστασης Ιδρύματος με την επωνυμία «………………» με τις από 24/03/1975 και 14/06/1981 διαθήκες του, έχει καταστεί ανέφικτη ως προς το αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσας ακίνητο, οικόπεδο εμβαδού 281 τμ. κείμενο στην πρώην Κοινότητα …………… (στη θέση ……….) στην οδό ……………., του οποίου το αιτούν είναι συγκύριο κατά ποσοστό ½ εξ αδιαιρέτου.
ΑΠΟΦΑΙΝΕΤΑΙ ότι η επωφελέστερη και ασφαλέστερη αξιοποίηση του ακινήτου αυτού είναι με την εκποίηση λόγω πώλησης προς τρίτους, με δημόσιο πλειοδοτικό διαγωνισμό, αντί τιμήματος, ως προς το άνω ποσοστό εξ αδιαιρέτου, τουλάχιστον σαράντα οκτώ χιλιάδων (48.000) €, παρέχοντας την άδεια στο αιτούν προς τούτο.
ΚΡΙΘΗΚΕ, και αποφασίσθηκε στον Πειραιά στις 5.3.2026 και δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του, σε έκτακτη συνεδρίαση, στις 29.4.2026 με απόντες τους διαδίκους και τους πληρεξουσίους δικηγόρους.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ